Doğal Afetlerde Psikolojik İlk Yardım

Psikolojik İlk Yardım: Afetzedelerin psikolojik bozukluk veya uyumsuzluklarının önüne geçmeyi ve afetzedelerin normal hayatına dönmesini hedefleyen, kriz anıyla başa çıkmasına, toparlanmasına ve rahatlamasına yardım eden bir koruyucu müdahaledir.

Doğal afetler, bireylerde afet anı ve sonrasında çeşitli ruhsal bozukluk ve travmalar oluşturabilmektedir. Örneğin deprem gibi afetlerde bireylerde akut stres bozukluğu ve devamında travma sonrası stres bozukluğu yaygın olarak gözlenmektedir. Bunun yanında afetlerde anksiyete, panik atak, fobi, depresyon gibi psikolojik sorunlar da oluşabilmektedir. Bu gibi durumlarda unutulmamalı ki ciddi psikolojik yardıma ihtiyaç duyan kişiler, bölgedeki ruh sağlığı uzmanlarına (psikolojik danışman, psikolog, psikiyatrist vb.) veya ilgili kurumlara yönlendirilmelidir.

Psikososyal destek; afetzede veya afetten dolaylı olarak etkilenen kişilerle bireysel veya grup olarak birebir görüşme yapılarak, bilgilendirici broşürler dağıtılarak, medya araçlarıyla bilgilendirme yapılarak veya konuyla ilgili konferanslar, paneller düzenlenmesi gibi çeşitli yollarla sağlanabilir.

 

AFETLERDEN KİMLER ETKİLENİR?
  •  Doğal afetler (deprem, sel vb.) toplumun geniş bir kesimini etkilemektedir. Afetten etkilenenleri sınıflamak istersek:
  • Afet bölgesinde yaşayan ve afeti deneyimleyen kişiler,
  • Bu kişilerle kişisel veya ailevi bağlantısı bulunanlar,
  • Afetzedelere yardım eden veya hizmet götüren gönüllüler, arama kurtarma ekipleri, sağlık görevlileri gibi çalışanlar,
  • Afeti, medya gibi iletişim kanallarından takip edenler olarak sınıflandırabiliriz.

 

BİREYLER AFETE KARŞI NASIL TEPKİ VERİRLER?

Bireyler afet sonrasında bazı tepkiler gösterirler, bu tepkiler olağanüstü bir duruma karşı verilmiş muhtemel tepkilerdir ve normal kabul edilmektedir. Afet mağdurlarının bu durumun normal olduğunu bilmeleri, mağdurda başa çıkma ve rahatlama açısından önemli bir rol oynamaktadır.

 

ADIM ADIM PSİKOLOJİK İLK YARDIM

Psikolojik ilk yardım, olayın gerçekleştiği alanda uygulanan bir müdahaledir. Diğer psikolojik yaklaşımlardan farkı, rahatsızlık sonrası değil rahatsızlığın geliştiği anda uygulanması ve bunun için sağlık personeli veya uzman olunması yeterliliği bulunmamasıdır.

 

Psikolojik ilk yardım esnasında şu prensiplere bağlı kalınması oldukça önem arz etmektedir:

  • Güven duygusu vermek,
  • Sakinleştirmek,
  • Öz yeterlilik ve toplumsal yeterlilik duygusunu teşvik etmek,
  • Bağlantılı olma duygusunu geliştirmek,
  • Umut aşılamak.

 

PSİKOLOJİK İLK YARDIM EVRELERİ
  1. İlk olarak mağdur olay bölgesinden hızlı bir şekilde uzaklaştırılmalı, daha sakin ve güvenlikli bir bölgeye götürülmelidir. Bu durum mağdurun psikolojik olarak daha az etkilenmesini sağlayacaktır.
  2. Mağdurlar olay esnasında şoka uğrayabilir veya sağlıklı düşünemiyor olabilir. Bu yüzden oldukça hassas, nazik hareketlerle bilgilendirme yapılmalıdır.
  3. Afetzede korku, panik ve endişe içinde bulunduğundan ötürü iletişim kurmak zorlayıcı olacaktır. Bu durumda bireyin doğru ve güvenilir kaynaklara ulaşması için yönlendirme yapmak, özel ihtiyaçlarını karşılaması için destek merkezleriyle irtibat kurmak gerekmektedir.
PSİKOLOJİK İLK YARDIMDA YAPILMAMASI GEREKENLER
  • Afetzedenin hikâyesini paylaşması zorlanmamalıdır.
  • Gerçekçi olmayan teselli cümleleri kurulmamalıdır.
  • Tutulamayacak sözler verilmemelidir.
  • Bazı aksaklıklar fark edilse bile, afetzedeler veya yardıma ihtiyacı bulunan kişiler önünde yardım etkinliklerini eleştiren yorumlar yapılmamalıdır. Bunun tek sonucu afetzedenin daha çok stres, kaygı gibi ruh hâllerine bürünmesine ve psikolojilerinin daha da olumsuz etkilenmesine yol açacaktır.
  • Geçmişe ait değişmeyecek sözler kullanmaktan kaçınılmalıdır. Örneğin, “Keşke gitmeseydin/yapmasaydın” gibi.

 

PSİKOLOJİK İLK YARDIMDA YAPILMASI GEREKENLER
  • Her şeyden önce empati kurmayı bir an olsun unutmamalıyız.
  • Önce mağdura acil tıbbi müdahale gerekiyorsa uygulanması için sağlık personellerine ulaşılmalı ve devamında temel fiziksel ihtiyaçları karşılanmalıdır.
  • Mağdurun yakınları ile iletişim kurmasına yardım edilmeli, aile fertleri bir arada tutulmalıdır.
  • Mağdurlardan iş birliği için destek istenmelidir. Olaya, kayıplara, kurtarma ve yardım çalışmalarına ilişkin net bilgiler verilmeli ve sık sık güncellenmeli/tekrarlanmalıdır.
  • Hikâyelerini, duygu ve düşüncelerini paylaşmak isteyenler dinlenmeli ancak yorum yapmaktan kaçınılmalıdır. Dostane, sakin ve merhametli yaklaşılmalıdır.
  • Mağdur kesinlikle hizmet kaynaklarına yönlendirilmelidir. Daha fazla yardım geliyorsa bilgilendirilmeli, endişelerini gidermeye yardımcı olmalı, umut aşılanmalıdır.

AFETZEDE İLE İLETİŞİM KURARKEN NELERE DİKKAT ETMELİYİZ?
  • Diyaloğa başlarken öncelikle isminizi ve kurumunuzu (görevliyseniz) tanıtınız.
  • Kişiye ismiyle hitap ediniz, iletişim sırasında göz teması kurarak samimi yaklaşınız.
  • Eğer isterlerse konuşabileceklerini hatırlatınız.
  • Daha güvenli bir yere giderek afetzedeyi tehlikeden koruyunuz.
  • Afetzedenin rahatlamasını sağlayınız (örneğin su vermeyi teklif edebilirsiniz), onu dinleyip yanında kalınız, eğer istemezlerse konuşmaya zorlamayınız.
  • Afetzedeyle konuşuyorsanız söylediklerine uygun dönütler vermeyi unutmayınız.
  • Dinlemek için zaman tanıyınız.
  • Eğer afetzede endişeli ve kaygılı ise ona karşı çıkmak yerine onu onaylayınız. Bu onu anlayabildiğinizi ve onun yanında olduğunuzu bilmesine destek olur.
  • Mağdura aile üyeleriyle iletişim kurabilmesi için yardım öneriniz.

ASLA BU CÜMLELERİ KURMAYIN!

  • Daha da kötüsü olabilirdi.
  • Cana geleceğine mala gelsin.
  • Ölenle ölünmüyor.
  • Şimdi onlar cennette.
  • Ne bu hal? Sevdiklerini, evlatlarını düşün.
  • Gençsin, toparlarsın.
  • Şuan ne hissettiğini anlayabiliyorum.
  • Hayat devam ediyor.
  • Senden daha kötülerini/beterlerini düşün.
  • Kader/alın yazısı işte.

Yardım etmek isteyen kişiler; mağdurun deneyimini, duygularını, bakış açısını ifade etmesine izin vermeli ve ona zaman tanımalı, saygı göstermeli, değer vermeli, onu anlamaya çalışmalıdır. Bu daha doğru bir yaklaşım şekli olacaktır.

 

PSİKOLOJİK İLK YARDIM YAPACAK UZMAN VE GÖNÜLLÜLERDE OLMASI GEREKEN ÖZELLİKLER:
  • Psikolojik ilk yardım eğitimi almış olmak.
  • Zor çalışma koşullarında, barınaklarda ve ilkel koşullarda çalışmaya uygun olmak.
  • Uzun mesai saatlerinde her an ulaşılabilir olmak.
  • Belirsiz veya değişken durumlarda çalışabilecek toleransa sahip olmak.
  • Farklı yaş, etnik köken, eğitim ve sosyal seviyelerinden gelen insanlarla iletişim kurma becerisine sahip olmak.
  • Organizasyonel yapı içinde çalışabilmek ve sorumluluk konusunda duyarlı olmak.
  • Mağdurlara yardım eden uzman olmayan kişilere eğitici/öğretici sunum yapacak yeterlilikte bulunmak.
  • Mağdurla iletişim kurarken mağdurun farkında olmadığı duyguları analiz edebilmek ve mağduru doğru yönlendirebilmek.

 

Kaynak: https://www.ipkb.gov.tr/en/e-library/psychological-first-aid-in-disasters/

EDANUR DURAN

Yorumlar

Your email address will not be published. Required fields are marked *