DAVRANIŞSAL ÖFKE VE ROL MODEL İLİŞKİSİ

Öfke, nefret ve kötülük hayatımıza doğduğumuz anda girmez. Hepimiz iyi olarak doğarız, kimseden nefret etmez, kimseye öfkelenmeyiz. Yıllar boyu karşılaştığımız olaylar ve kişiler öğretir bize bu duyguları. Dr. Alburt Bandura öfke ve idol ilişkisini çok güzel bir deneyle özetlemiş.

Bobo Doll” yani bizim bildiğimiz adıyla “Hacıyatmaz” kullanılmış deneyde. Katılımcılar 3-5 yaş aralığında 36 kız ve 36 erkek çocuğu olmak üzere Stanford Üniversitesinden seçilmiş. Deney için 72 çocuk karma cinsiyetli üç gruba ayrılmış. İlk grup agresif ruh haline, ikinci grup agresif olmayan ruh haline maruz bırakılmış. Çocukların yarısı kendi cinsiyet modellerinden yarısı da karşı cinsiyet modellerinden bu ruh halini gözlemlemişler. Son grup ise kontrol grubu olarak belirlenmiş. Her çocuk tek tek yetişkin rol modeliyle oyun odasına alınmış. Yetişkin model ve çocuk için ayrı köşeler yapılmış. Çocuklar için olan köşede pul, çıkartma gibi çekici etkinlikler, yetişkin modelin köşesinde ise Bobo Doll, tokmak gibi setler konulmuş. Deneyi yapan kişi çocuğu odadan çıkmadan önce yetişkin köşesindeki oyuncakların sadece yetişkinler için olduğu konusunda uyarmış.

İlk model, agresif model olarak belirlenmiş. Yetişkin kişi, Bobo Doll ile oynamaya başladıktan kısa bir süre sonra bebeğe agresif tavırlar (tokat atmak, tokmak ile vurmak gibi) sergilemiş. Bu davranışlara ek olarak bebeğe “Tokat at ona.”, “Vur ona.”, “Tekmele onu.” şeklinde bağırmaya başlamış. Yaklaşık 10 dakika sonra çocuk bu oyun odasından alınarak agresif olmayan modelin bulunduğu odaya götürülmüş. Agresif olmayan model diğer oyuncaklarla 10 dakika boyunca oynamış. Bu odada Bobo Doll tamamen göz ardı edilmiş, daha sonra çocuk bu odadan da çıkarılıp çeşitli başka oyuncaklarında bulunduğu başka bir odaya alınmış ve davranışları deneyi yapan kişi tarafından izlenmiş. İki dakika gibi kısa bir süre sonra, çocukta hayal kırıklığı yaşatmak amacıyla oyuncaklarla oynamasına artık izin verilmediği ve bu oyuncakların diğer çocuklar için ayrıldığı söylenmiş. Bunun yerine çocuk Bobo Doll’un da bulunduğu deney odasına alınmış ve buradaki oyuncaklarla (agresif ve agresif olmayan oyuncaklar) oynayabileceği söylenmiş. Çocuğa bu oyuncaklarla oynaması için 20 dakika izin verilmiş ve davranışları gözlemlenip kaydedilmeye başlanmış.

Kaydedilen ilk davranış, yumruklama, tekmeleme, Bobo Doll’un üstüne oturmak gibi fiziksel davranışlar olmuş. Kaydedilen ikinci davranış ise ilk modelde görülüp öğrenilen sözlü saldırganlık olmuş. Deneyciler üçüncü olarak verilen tokmağın bebeğe vurmak dışında hangi saldırgan amaçla kullanıldığını gözlemleyip kaydetmişler. Son olarak, çocuğun rol modelinden ayrı olarak da saldırgan davranışlar sergilediği gözlemlenmiş.

Deney 72 çocuğa da uygulandıktan sonra Dr. Bandura; saldırgan modele maruz kalan çocukların, saldırgan modele maruz kalmayan çocuklara göre saldırgan davranışlar sergilemesinin daha muhtemel olduğu sonucuna ulaşmış.

Yani yazımızın başında da belirttiğimiz gibi öfke, saldırganlık ve nefret gibi davranışsal veya duygusal tepkiler doğduğumuz anda bize yüklenen şeyler değildir. Bu tarz tepkileri etrafımızda gördüğümüz modellerden çocukluk döneminde öğreniriz. Bu nedenle ebeveynlerin özellikle 2-7 yaş arası çocukların yanında şiddet veya saldırganlık içerikli film, dizi izlememeleri, öfke ve nefret söylemlerinden kaçınmaları gerekmektedir.

İnci UYGUN

Yorumlar

Your email address will not be published. Required fields are marked *